op zoek naar een goed geluid.........
Luisteren, hoe doe je dat ?
Zoals ik in de inleiding al aangaf is luisteren de basis van de muziekbeleving, echter wat is luisteren en hoe luister je nu eigenlijk naar muziek.
Een misvatting is dat we uitsluitend met onze oren horen, het gehele lichaam, alle organen vangen geluidstrillingen op en transporteren informatie naar ons brein, tesamen met hetgeen we zien, ruiken en voelen wordt de auditieve informatie omgebouwd naar de beleving van het moment.
Dit vergeten kan tot heel bijzondere fenomenen leiden, zaken
als plaatsing, diepte, hoogte, dus eigenlijk alle informatie over richting
en plaats ervaren we vaak niet door het horen, we zien waar de verschillende
muzikanten zich bevinden.
Het hoorbare deel van de waarneming geeft veel minder van dit soort informatie,
gezien de instrumenten hun klank vermengen met alle andere en ook de ruimte
waarin wordt gespeeld levert een bijdrage aan het geluid.
Ook zijn we in staat het instrument waarnaar we kijken als het ware uit
te lichten, boven de rest uit laten komen, domweg door kijken en concentratie.
Bij het beoordelen van een opname is het dus wenselijk dit gegeven in het achterhoofd te hebben, streven naar een live beleving wordt hierdoor vrijwel onmogelijk, we zullen ons dus op een beperkt deel van ons waarnemingsvermogen moeten richten, gelukkig beschikt de mens over zoiets als verbeelding, we zijn in staat zelf een beeld te maken bij hetgeen we horen.
Dit kan een herinnering zijn aan een bijgewoond concert
of uitvoering, ook kan het geheel op fantasie berusten, volstrekt niet
relevant welke de achtergronden van deze verbeelding zijn, laten we in
elk geval niet de fout maken al deze informatie hoorbaar te willen maken.
Dit zou tot grote frustratie kunnen leiden, natuurlijk kunnen we door
plaatsing van de speakers zorgen voor een hot-spot, wordt door velen gedaan,
op deze plek is de illusie aanwezig dat alles lijkt te kloppen, alle ruimtelijke
fenomenen hebben een bepaalde plaats.
Met zulk een luistertechniek kan ik in het geheel niets,
de eerste keer dat ik hiermee heel duidelijk werd geconfronteerd ben ik
haast verdwaasd naar huis gereden, in mijn beleving werd ik gedwongen
tot het luisteren naar elk detail, elk tingeltje vloog me aan, de muziek
leek uiteen te vallen in een enorme hoeveelheid onderdeeltjes, heel onplezierig
om naar te luisteren, elk instrument speelde los van de rest, de samenhang
was totaal zoek.
Na thuis gekomen te zijn heb ik direct een van de platen die die avond
zijn gedraaid opgezet waarna de muziek als een samenhangend geheel de
kamer werd ingeworpen.
Wat mij betreft is de eerst genoemde methode volstrekt ongeschikt om plezierig
naar muziek te kunnen luisteren, eerstens wordt je gedwongen op een bepaalde
plaats te zitten, in een bepaalde houding, onderuitzakken en het hoofd
draaien doen het geluidsbeeld totaal in elkaar storten, terwijl in de
tweede plaats allerlei detail strijdt om aandacht hetwelk bij mij toch
ernstige vermoeidheid oplevert.
Gezellig naast elkander of tegenover elkander in de kamer zitten genieten van muziek is er dan echt niet bij, terwijl ik nu achter m'n computer zit te werken draait er beneden een cd, hierboven is het beslist aangenaam luisteren, ook in de kamer is er veel vrijheid een aangenaam plekje te zoeken en toch van de muziek te kunnen genieten.
Tot zover heb ik alleen nog maar aangegeven hoe ik het niet zou willen,
dat is vaak ook de meest simpele methode om iets te beschrijven, nadelen
zijn gemakkelijker te benoemen dan voordelen, zeker als je dezen niet
kunt tellen of anderszins zichtbaar maken.
Zoals uit het voorgaande al blijkt, lijkt het me volstrekt nutteloos vergelijkingen
te maken door te luisteren naar detail, het gevaar is dan heel erg groot
dat je de samenhang tussen de waargenomen details uit het oog - oor -
verliest.
Op de een of andere manier moeten we oor krijgen voor de samenhang van
het detail, zowel tonaal als dynamisch, en is het mogelijk zinvol om een
andere insteek te kiezen.
Zou hiervoor de term resolutie in de plaats willen stellen, hiermee doelend
op de samenhang van het totaal, overgangen in toon en dynamiek, waardoor
klank en karakter van instrument en opnameruimte zich kunnen manifesteren.
Bij het beoordelen van een weergaveinstallatie is het nuttig te beseffen
dat opnamen beslist niet perfect zijn, vanuit dezelfde studio of zaal
kunnen opnamen met een zeer uiteenlopend karakter ontstaan.
De verschillende keuzen die opnametechnici maken leiden tot dit soort
verschillen.
Luisteren naar korte fragmenten, wisselend van componenten, om op die
manier een keuze te maken dwingt haast om vooral op het detail te letten.
Analytisch luisteren naar korte fragmenten, voortdurend wisselend tussen
componenten, geeft totaal geen zicht op de kwaliteit van de weergave,
levert geen informatie over hoe de installatie omgaat met het complexe
verschijnsel muziek.
Uitgebreid de tijd nemen, een groot aantal uiteenlopende nummers beluisteren
om dit vervolgens te herhalen met de andere setting, geeft meer rust om
het gebeuren in te laten werken en werkelijk te kunnen beoordelen.
Ook is het zinvol stil te staan bij het feit dat wisselen van een component tot gevolg kan hebben dat, ondanks de verbetering, onvrede ontstaat met het totaal van de weergave, domweg omdat door deze verbetering fouten elders in de installatie aan het licht worden gebracht.
De weg naar een situatie waarin aangenaam en ontspannen luisteren mogelijk is, blijkt vol valkuilen en onverwachte obstakels, wel spannend....................
Een fraai boek over muziekbeleving en het brein is Musicofilia van Oliver Sacks, naast de uitputtende beschrijvingen van allerlei neurologische aandoeningen levert dit erg veel informatie over het fenomeen luisteren.
Tot slot is het vreselijk belangrijk te beseffen dat we bij het luisteren naar opnames volstrekt zijn overgeleverd aan de willekeur van degenen die opname en mastering
uitvoeren.
Gelukkig zijn er muzikanten die ons voor teleurstellingen behoeden door zelf ook aandacht te hebben voor het eindproduct, zoals uit het volgende plaatje mag blijken, de eerste opname is een opname van een nummer van de Nits, ziet er fantastisch uit en klinkt inderdaad ook heel erg goed, de volgende is van een remaster uit de Beatles box van 2009, duidelijk is te zien dat je hier een minder dynamische weergave kunt verwachten, gemiddeld wel een stuk luider, dat wel.............
Een filmpje waarin je niet alleen zien kunt wat er gebeurt, maar waar ook het effect hoorbaar is vind je hier.
Een programma waarin je dit kunt bekijken is het gratis te downloaden Audacity.
Hieruit mag duidelijk blijken dat je niet alles kunt oplossen door aan de slag te gaan met een weergave installatie, ook verklaart dit het grote verschil dat je kunt constateren tussen de originele LP versie en zulk een " moderne " remastering.
Jammerlijk is het te noemen dat heel erg veel CD's aan dit verschijnsel lijden, ondanks het verzet van een - te kleine - groep musici en consumenten blijft de industrie dit soort wanprestaties op de markt brengen.
Hier nog een voorbeeld Dreams van de Nits, eerst zoals het nummer op de cd staat, daaronder het nummer zoals het - live - is opgenomen tijdens een twee meter sessie.
16 februari 2010
Vragen/opmerkingen ? stuur een mailtje naar : elpee-at-xs4all.nl