op zoek naar een goed geluid.........
Toonarm en Element afregelen.
De combinatie van arm en element is van een groot belang voor
de prestaties van een platenspeler, de geluidskwaliteit wordt namelijk bepaald
door deze combinatie.
Om tot een goed resultaat te komen moeten arm en element dan ook met elkaar
kunnen samenwerken, om dit te kunnen bepalen is het nuttig eens te kijken naar
de factoren die hiervoor van belang zijn.
Elke arm/element combinatie zal op een bepaalde frekwentie resoneren, als gevolg van de combinatie van de massa - het gewicht - van de arm met element en de compliance - veerkracht - van het element.
Deze compliance is de afstand die een cantilever inzakt bij een
bepaald gewicht, bij een hoge compliance zakt het element dieper dan bij een
lage, in andere woorden een hoge compliance betekent slapper, een lage compliance
dus stijver.
Op de resonantie frekwentie zal de output van het element dramatisch toenemen,
hierdoor kan de opgenomen muziek heftig worden vervormd, de grootste problemen
kunnen ontstaan in de omgeving van het opgenomen geluid, boven de 20 Hz., en
in het gebied waar hobbels in de plaat en de rumble van het loopwerk effekten
oproepen, onder de 5 Hz.
Een resonatie binnen het hoorbare gebied, boven de 20 Hz. zal de weergave ernstig
aantasten, ook kan de naald domweg uit de groef springen, resoneert de combinatie
rond de 5 Hz. kun je nauwelijks platen met een hobbeltje meer draaien en wordt
ook de rumble van de draaitafel sterker hoorbaar - rumble = motorlawaai en lagergeruis
-.
In het algemeen wordt er gestreefd naar een resonantie tussen de 8 en 12 Hz. alhoewel er lieden zijn die dit nog verder limiteren tot het gebied tussen de 9 en 11 Hz..
De massa van de combinatie is simpel te bepalen door de effectieve massa van de arm en het gewicht van het element op te tellen, tesamen met de compliance van het element kan in de volgende grafiek een indicatie van de resonantiefrekwentie worden afgelezen.
Voor het bepalen van de exacte resonantiefrekwentie is het noodzakelijk te beschikken over een testplaat met daarop een aantal groeven met signalen die varieren van 6 tot 16 Hz., dit is nuttig gezien opgaven van fabrikanten kunnen afwijken van de werkelijkheid en door de verschillen tussen individuele exemplaren, ook door veroudering kunnen afwijkingen ontstaan.
Alvorens dit kan worden gecontroleerd dienen we eerst arm en element volledig af te regelen.
Hiervoor moet in de eerste plaats het element juist zijn gemonteerd,
dit is vast te stellen door gebruik te maken van een afstelsjabloon, hiervan
zijn zeer uiteenlopende exemplaren van in de handel, varierend van een stukje
karton of kunststof tot RVS.
Allen hebben tot doel te controleren of de naald zich op de juiste plek en onder
de juiste hoek in de headshell is gemonteerd.
Het tweede aandachtspunt is hoe de naald op de plaat staat, controleren
en eventueel afregelen dat hij recht in groef staat, een handig hulpmiddel hierbij
is een spiegeltje.
Ook moet de naald ongeveer onder dezelfde hoek als de snijbeitel in de groef
komen te liggen, we noemen dit de VTA, vertical tracking angle deze is ongeveer
20¾ , vaak is dit het geval als armbuis en plaat evenwijdig aan elkaar liggen,
afwijkingen zijn ook hier echter mogelijk en controle is geen overbodige luxe.
De volgende stap is het instellen van de naalddruk, een naaldkracht metertje als de Shure SFG-2 is hierbij zeker geen overbodige luxe, allerlei exotische electronische weegschaaltjes zien er mogelijk wel wat fraaier - high tech - uit, maar hebben nauwelijks enige meerwaarde in het gebruik.
Nu wordt het tijd de naald op de plaat te zetten om de instelling van de dwarsdrukcompensatie af te regelen, hiervoor is een testplaat met een aftasttest het meest geschikt.
Deze aftasttest is niet alleen goed om te controleren of de naald goed in de groef blijft lopen, ook zal bij het afspelen van deze groeven blijken dat één der kanalen uiteindelijk als eerste zal gaan vervormen, welk kanaal het is bepaalt op welke wijze de dwarsdrukcompensatie moet worden aangepast.
Is dit het het linker kanaal dient deze te worden verkleind, lichter gezet dus, begint het rechter kanaal het eerst te vervormen gaan we meer - zwaarder - compenseren.
Hierna lopen we de hele procedure nog eens terug door, naaldkracht
controleren, spoortest herhalen totdat er geen wijzigingen meer nodig zijn.
NB prestaties van de combinatie dienen minimaal te voldoen aan de specificaties
opgegeven door de fabrikant.
Nu kunnen we eindelijk ook de resonantietest uitvoeren.
Op de testplaat " Vinyl Essentials " van het duitse
Image Hifi vind je alle benodigde signalen.
Deze plaat is hier te
verkrijgen en is in vergelijking met de meeste platen die via de Hifihandel
worden verspreid beslist betaalbaar te noemen.
Wijkt de uitslag van de resonantie test nu niet al teveel af van de gewenste
frekwentie - tussen de 8 en 12 Hz. , is het mogelijk door de naaldruk enigszins
te varieren kleine aanpassingen te bewerkstelligen, let wel op dat hierdoor
de resultaten van de spoortest niet achteruit gaan !
Een te hoge resonantiefrekwentie is eventueel nog te corrigeren door extra gewicht
aan het element toe te voegen, bijvoorbeeld door metalen spacers te plaatsen.
Echter worden de afwijkingen te groot zit er niets anders op dan een andere
arm of een ander element te kiezen.
Sommige merken, Mørch bijvoorbeeld, leveren armbuizen met uiteenlopende
waarden, zodat voor vrijwel elk element een passende combinatie samengesteld
kan worden.
Nu hoor je nogal eens dat een oscilloscoop onmisbaar zou zijn bij het instellen van een platenspeler, denk dat dit enigszins overdreven te noemen is, natuurlijk bestaat de mogelijkheid dat de instelling iets nauwkeuriger zal zijn, deels omdat je niet voortdurend naar die vreselijke testtonen hoeft te luisteren, deels omdat vervorming vaak iets sneller te zien is op de scoop.
Ben je in staat de test zorgvuldig en geconcentreerd uit te voeren, is ook zonder scoop het resultaat beslist goed te noemen.
Het bovenstaande is een praktische handleiding voor het afstellen
van arm en element, natuurlijk is er voorbij gegaan aan een aantal zaken die
ook invloed op het gedrag van een combinatie kunnen hebben.
Diepgaande theoretische verhandelingen zijn te vinden in diverse publicaties
van ontwerpers en terug te vinden op diverse fora over dit onderwerp.
16 februari 2010
Vragen/opmerkingen ? stuur een mailtje naar : elpee-at-xs4all.nl